Kronika Związkowa

Nr 71₍₃₅₂₎/2002

RADA OPZZ Z WICEPREMIEREM BELKĄ

19 grudnia br. w Warszawie obradowała Rada OPZZ. Rada przyjęła preliminarz wydatków na działalność statutową w 2002 roku. Rada upoważniła Prezydium OPZZ do ewentualnego przesuwania niewykorzystanych środków z poz. 6 - "manifestacje ogólnokrajowe" - na pozycje: 8 - "wspieranie szkoleń związkowych" i 11 - "wsparcie imprez sportowo-rekreacyjnych".
W drugiej części obrad, Rada z udziałem wicepremiera, ministra finansów Marka Belki omówiła sytuację społeczno-gospodarczą w kraju. Na wstępie wiceprzewodniczący OPZZ Ryszard Łepik przedstawił informację dotyczącą polskiej gospodarki i kontrowersyjnych spraw zawartych w ustawach okołobudżetowych (skrót wystąpienia zamieszczamy na drugiej stronie Kroniki). Głos m.in. zabrali także Zdzisław Tuszyński, Tadeusz Gawin, Jarosław Czarnowski, Bolesław Zasada, Stanisław Narewski. Po dyskusji przyjęto stanowisko w sprawie projektu ustawy budżetowej na rok 2002.

S T A N O W I S K O Rady OPZZ w sprawie projektu ustawy budżetowej na rok 2002

Cztery lata rządów Akcji Wyborczej "Solidarność" i Unii Wolności doprowadziły do zapaści gospodarczej Polski. Gospodarka straciła wysokie tempo rozwoju. Produkt Krajowy Brutto spadł w krótkim okresie z jednego najwyższych w Europie do symbolicznego 1%. Rentowność przedsiębiorstw zbliżyła się do zera. Maleje płynność finansowa i rosną zatory płatnicze. Stale malejący popyt krajowy inwestycyjny i konsumpcyjny powoduje obniżanie się nakładów inwestycyjnych i wzrost bezrobocia. Eksport napotyka przeszkody w postaci silnej wartości złotówki oraz dekoniunktury gospodarczej w Unii Europejskiej. Polityka schładzania popytu wewnętrznego prowadzona przez poprzedni rząd oraz Radę Polityki Pieniężnej w postaci wysokich stóp procentowych, a tym samym zawyżonych cen kredytów zahamowała inflację, ale jednocześnie spadła konsumpcja, zmalało zatrudnienie, a gospodarka przestała generować zyski, co zachwiało finansami publicznymi. Cała strategia makroekonomiczna ostatnich lat nie zdała egzaminu, bowiem budżet państwa nie został zrównoważony. Wydatki były wysokie, a cięcia obejmowały głównie inwestycje, co hamowało rozwój. Wzrost wydatków nie mógł być ograniczany, ponieważ jednocześnie wprowadzano w życie 4 reformy społeczne - źle przygotowane, nieudolnie wprowadzane, a które zamiast spodziewanych oszczędności budżetowych spowodowały wzrost deficytu finansów publicznych. Szczególnie dotyczy to reformy emerytalnej, która stanowi najpoważniejsze ich obciążenie.
Prezydium OPZZ 4 grudnia br. ustosunkowało się do projektu ustaw okołobudżetowych, krytycznie oceniając te z rozwiązań, które w szczególności uderzają w ludzi najbiedniejszych. Rada OPZZ wyraża nadzieję, że Parlament z aprobatą odniesie się do propozycji przedstawionych w opinii Prezydium OPZZ, które wiążą się z utrzymaniem niepogorszonego poziomu życia ludzi najuboższych, zwłaszcza bezrobotnych oraz zatrudnionych, ale o bardzo niskich dochodach, np. kobiet samotnie wychowujących dzieci czy ludzi w podeszłym wieku.
Projekt budżetu na rok 2002 przedstawia możliwości gospodarki znajdującej się na krawędzi recesji - jest budżetem dotkliwych redukcji i wyborów zakresu zadań.
1. Realnie przeciętne wynagrodzenie brutto wzrośnie tylko o 0,2% (w sektorze przedsiębiorstw o 1,1%).
2. Chronione będą emerytury i renty pozarolnicze, które realnie wzrosną o 2,3%.
3. Nastąpi oczekiwany wzrost środków Funduszu Pracy, co wreszcie pozwoli na terminowe wypłaty zasiłków dla bezrobotnych.
4. Niestety nie wzrasta w stopniu zadawalającym budżet pomocy społecznej, co pogorszy sytuację ludzi bez pracy i stałych dochodów.
5. Uważamy za słuszne z moralnego punktu widzenia zamrożenie wysokich wynagrodzeń osób pełniących funkcje publiczne, natomiast nie możemy zaakceptować zamrożenia płac nisko wynagradzanych pracowników państwowej sfery budżetowej.
6. Podjęte przez rząd działania porządkujące organizację i funkcjonowanie centralnych organów administracji rządowej i jednostek im podporządkowanych w zbyt małym stopniu przekładają się na oszczędności budżetowe.
7. Za słuszne uważamy określenie właściwego celu społecznego prywatyzacji, jakim powinno być tworzenie nowych miejsc pracy i zapowiedzi rozsądnego programu prywatyzacji, zwłaszcza sektora bankowego i ubezpieczeniowego.
Rada OPZZ uznaje za sprawę bezdyskusyjną, że bez większego wzrostu PKB Polska nie zacznie przezwyciężać trudności, w jakie wpędziła kraj poprzednia ekipa rządząca. Dlatego Rada OPZZ oczekuje pilnie na przedstawienie przez rząd głównych zasad polityki gospodarczej, która umożliwi wzrost gospodarczy, a tym samym rozwiązanie najtrudniejszego problemu ekonomicznego, politycznego i społecznego, jakim jest bezrobocie.

Skrót wystąpienia wiceprzewodniczącego OPZZ Ryszarda Łepika na posiedzeniu Rady OPZZ 19 grudnia 2001 ws. projektu budżetu na 2002 r.

Na rok 2002 zaproponowano dochody w wysokości 144 mld zł, a więc wyższe od przewidywanego wykonania 2001 roku o 1,8 procent, a wydatki - 184 mld zł. Oznacza to przyjęcie deficytu budżetowego na poziomie 40 mld złotych. Budżet ma w dalszych latach powstawać w oparciu o zakotwiczone wydatki poczynając od poziomu wydatków przyjętych na rok 2002 (prawie 184 mld zł) i następnie powiększanych o wskaźnik inflacji (o wzrost cen artykułów konsumpcyjnych usług) z dodaniem jednego punktu procentowego. Jest to - naszym zdaniem - po prostu propozycja awaryjnego wyjścia; ucieczka, w moim przekonaniu dzisiaj najbardziej roztropna - przed kryzysem państwa, finansów publicznych, całej gospodarki. Pytanie? - na jak długo?
Na projekt programu gospodarczego rządu przyjdzie nam jeszcze trochę poczekać. A szkoda. Trzeba żywić nadzieję, że będzie to projekt, który zapewni nam wyższą dynamikę wzrostu PKB, w granicach 5-6 procent rocznie. W przeciwnym razie przy pomocy samego zakleszczania wydatków nie wyjdziemy szybko ze stagnacji gospodarczej, a bezrobocie zasilane wyżem demograficznym będzie się zwiększać.
W tej sytuacji kuriozalne jest, że RPP nie uznała za wystarczające ograniczenie wydatków w budżecie państwa na rok 2002. Toczy się już jawna walka ideologiczna między rządem, a NBP i RPP w sferze ekonomicznej. Kierownictwo NBP i większość członków RPP reprezentuje poglądy neoliberalne i to w skrajnym wydaniu. Ta większość rozumuje ciągle w układzie triady: deregulacja (całej gospodarki) plus liberalizacja (w sferze ekonomicznej i społecznej oraz w odniesieniu do całego państwa i jego instytucji) plus prywatyzacja (pełna, w odniesieniu do wszystkiego i wszystkich).
Polska gospodarka traci tempo rozwoju. PKB w br. wzrośnie zapewne tylko o 1,2% a ponieważ jesteśmy na linii spadającej, z kwartału na kwartał, wzrost PKB może wynieść w 2002 r. symboliczne 1%. Rentowność obrotów netto w przedsiębiorstwach zbliżyła się do zera. Maleje płynność finansowa, a więc rosną zatory płatnicze.
Obniżają się nakłady inwestycyjne i wzrasta bezrobocie przy stale malejącym popycie krajowym (inwestycyjnym i konsumpcyjnym). Popyt zagraniczny nie jest trwały. Eksporterzy napotykają na poważne przeszkody w postaci silnej aprecjacji złotówki, zawyżonych cen kredytów) a także zderzają się z pogarszającą się koniunkturą gospodarczą w UE.
Polityka" schładzania" popytu wewnętrznego przez poprzedni rząd i NBP przyniosła "owoce" widoczne już gołym okiem w roku bieżącym. Zahamowano inflację, zmaleje deficyt na rachunku obrotów bieżących, ale jednocześnie spadła konsumpcja, zmalało zatrudnienie, a gospodarka nie generuje zysków, co zachwiało finansami publicznymi. Wysokie stopy procentowe przyniosły więcej szkód niż pożytków. W wyniku takich działań zrodził się brak spójności między polityką pieniężną, a polityką fiskalną. Dodam dla uzupełnienia, że NBP (a następnie i RPP) walczyły ciągle przy pomocy wysokich stóp procentowych z inflacją, ale nie wywołaną przez nadmierny popyt, lecz z inflacją o charakterze głównie kosztowym, kształtowaną przez rząd (mieliśmy ciągły wzrost cen będący rezultatem wzrostu podatku VAT, akcyzy i innych obciążeń).
Generalnie zgadzamy się z oceną polityki gospodarczej i stanu naszej gospodarki zawartej w "Uzasadnieniu do budżetu". Z jedną jednak, którą dopiero teraz w tym miejscu przytoczę: "o obiektywnie potrzebnych, ale drogich i źle oszacowanych reformach społecznych", zgodzić się nie jestem w stanie. Dlaczego potrzebnych?
Reforma samorządowa była zbędna. Sposób realizacji reformy emerytalnej, to kula u nogi. Poważne obciążenie finansów publicznych i jeden z głównych powodów zachwiania tymi finansami.
Przekazane składki do II filara w latach 1999-2000 i szacowane na rok bieżący wynoszą około 19 mld zł. W roku 2002 mają wynieść 11,6 mld zł tj. 29% deficytu budżetowego! To nie są błahe pieniądze. Łącznie będzie to już 30,9 mld zł. Podobno ZUS zalega jednocześnie z wpłatami (liczonymi z odsetkami) wobec otwartych funduszy emerytalnych na 6 mld zł. Jednocześnie ZUS ma zobowiązania budżetowe na 6 mld zł, z którymi coś trzeba zrobić.
Wśród przyczyn leżących u podstaw zapaści w finansach publicznych zabrakło, w moim przekonaniu, jeszcze jednej. Chodzi o to, że transformacja gospodarcza przeżywa swój finał. Nie można już szybko i za byle pieniądze sprzedawać resztek majątku narodowego i finansować w pokaźnej części narastającego deficytu w budżecie państwa oraz spłacać długów funduszów celowych.
Narastają z roku na rok długi państwowe. Gromadzą się długi z lat poprzednich niespłacone i przybywa długów nowych, zaciąganych na spłatę starych długów i na potrzeby bieżące - na łatanie "dziur" w sektorze finansów publicznych, w tym w pierwszej kolejności w budżecie państwa. Cały państwowy dług publiczny a to pojęcie najszersze i najbardziej pojemne (łącznie np. z długami samorządów), to szacowana kwota wysokości ok. 314,6 mld. zł na koniec grudnia 2001 r. i kwota ok. 361,3 mld. zł prognozowane na koniec grudnia 2002 roku. Daje to wzrost o ok. 46,7 mld. zł tj. o ok. 14,9 %.
Warto przy tym zwrócić uwagę, że w ramach tych ogólnych wielkości niepokojąco szybko wzrasta dług sektora samorządowego z ok. 14,5 mld zł do poziomu 19,6 mld zł, a więc o 35 % w jednym roku! Ogólny dług Skarbu Państwa na podstawie przewidywań wzrośnie o ok. 25 mld zł w 2001 r. (do poziomu 292 mld zł) tj. o 9,4 %, a w 2002 roku wzrosnąć ma o 42,5 mld zł (do poziomu 334 mld zł ) tj. o 14,6 %. Maleje natomiast tempo wzrostu zadłużenia zagranicznego; dług ten rośnie o 6,8 %. Wynosi on 105 mld zł, a na koniec 2002 r. ma wynieść 112 mld. Po stronie wydatków zapisano w budżecie 21,4 mld zł na obsłużenie długu krajowego; obsłużenie długu zagranicznego ma natomiast kosztować 4,4 mld zł. Relacje kosztów obsługi do długu krajowego i zagranicznego są szokująco różne. Obsługa długu krajowego kosztuje 2,4 razy więcej!
Za złe pomysły zawarte w ustawach okołobudżetowych uważamy: niekorzystne zmiany w zakresie warunków nabywania i wysokości świadczeń przedemerytalnych, likwidację zasiłków przedemerytalnych, zamrożenie płac, w szeroko rozumianej, sferze budżetowej, które jednak trzeba będzie kiedyś odblokować, złamanie umowy społecznej dotyczącej funkcjonowania Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, niekorzystne zmiany w Karcie Nauczyciela.
I na koniec panie Premierze apeluję: niech Balcerowicz w końcu odejdzie z Ministerstwa Finansów.

STANOWISKO Zarządu Głównego ZNP z 18 grudnia 2001 r. w sprawie cięć wydatków budżetowych na oświatę i wychowanie

Zarząd Główny Związku Zawodowego Nauczycielstwa Polskiego obradujący w Warszawie 18 grudnia 2001 r. z najwyższym oburzeniem i dezaprobatą przyjął wyniki głosowania w Sejmie nad rzędowymi projektami ustaw okołobudżetowych. Ich uchwalenie nie tylko oznacza drastyczne pogorszenie sytuacji materialnej nauczycieli, ale w perspektywie w godzi interesy edukacji i kraju.
Z ubolewaniem stwierdzamy, że po raz kolejny nauczyciele zostali oszukani. Rząd wywodzący się z SLD, ugrupowania, które w kampanii wyborczej ogłosiło edukację jednym z priorytetów, przekreślił te obietnice i zdystansował się od programu wyborczego.
Władze przeszły do porządku dziennego nad intensywnymi działaniami podejmowanymi przez Związek w ostatnim okresie, zlekceważyły wszystkie argumenty przeciwko zastosowaniu tak drastycznych ograniczeń budżetowych. Zignorowano także społeczne potrzeby, wśród których do najważniejszych należy dobra szkoła dla wszystkich dzieci.
Cięcia budżetowe, które dotknęły oświatę są niewspółmiernie duże nie tylko w odniesieniu do potrzeb, ale także w stosunku do oszczędności w innych dziedzinach. nauczyciele zostali poddani podwójnym restrykcjom, bowiem zamrożono ich płace jako pracowników sfery budżetowej, a równocześnie zaniechano regulacji płacowych wynikających z Karty Nauczyciela. Realizację zapisów znowelizowanej 24 sierpnia 2001 r. Karty Nauczyciela przesunięto na 2003 rok. Efektem grudniowej nowelizacji art. 30 Karty Nauczyciela jest przerzucenie obciążeń finansowych na jednostki samorządu terytorialnego i pozbawienie ich gwarancji państwa w zakresie pełnego finansowania zadań oświatowych.
Żądamy wycofania ustawowego zapisu dotyczącego zamrożenia dodatków za tajne nauczanie dla nauczycieli emerytów.
W imieniu członków ZNP oraz całego środowiska oświatowego protestujemy przeciwko decyzjom, które bezwzględnie podporządkowują edukację wyłącznie rachunkowi ekonomicznemu. Tak ważna dziedzina życia, jaką jest edukacja, wymaga myślenia perspektywicznego, w kategoriach dobra społecznego i rozwoju kraju. Rządzący powinni pamięta, że podejmując działania podyktowane doraźnymi uwarunkowaniami biorą na siebie odpowiedzialność za ich dalekosiężne negatywne skutki dla dzieci i młodzieży, a tym samym całego społeczeństwa.
Związek Nauczycielstwa Polskiego oświadcza, że będzie nadal konsekwentnie wykorzystywał wszelkie możliwe środki i formy obrony interesów oświaty i nauczycieli. Będziemy domagać się wywiązywania przez rządzących z obowiązków wobec społeczeństwa w zakresie edukacji oraz wobec środowiska oświatowego w zakresie jego statusu prawnego i materialnego.
Zarząd Główny ZNP zwraca się z apelem do Prezydenta Aleksandra Kwaśniewskiego o pilne spotkanie z członkami Prezydium ZG ZNP. Liczymy na to, że zapowiedzi priorytetowego traktowania edukacji zawartej w "Strategii rozwoju Polski do 2020 roku" nadal znajdują Pana uznanie i poparcie.
Domagamy się pilnego spotkania z kierownictwa Związku z marszałkiem Senatu prof. Longinem Pastusiakiem.
Zarząd Główny ZNP wzywa zarządy oddziałów i okręgów do podejmowania różnych form protestu przeciwko polityce oświatowej rządu oraz uruchomienia szerokiej akcji informacyjnej wśród rodziców, przedstawicieli władz samorządowych, wskazującej na katastrofalną sytuację polskiej oświaty i wynikające z tego konsekwencje.
Zarząd Główny ZNP uznaje za konieczne kontynuowanie działań dla pozyskiwania sojuszników wśród związków zawodowych, zwłaszcza działających w sferze budżetowej, a także w środowisku szkół wyższych i nauki, wśród organizacji społecznych i instytucji pozarządowych dla realizacji ważnych społecznie celów, w tym obrony interesów edukacji.

Sławomir Broniarz
Prezes Związku Nauczycielstwa Polskiego