Ocena działalności Państwowej Inspekcji Pracy
10 lipca br. w trakcie obrad Prezydium OPZZ Główny Inspektor Pracy Taduesz Zając przedstawił sprawozdanie z dzialalności Państwowej Inspekcji Pracy za rok 2000. Oceny działalności PIP i sprawozdania Tadeusza Zająca dokonał wiceprzewodniczący OPZZ Ryszard Łepik. Poniżej publikujemy obszerne fragmenty wystąpienia Ryszarda Łepika. Przypominamy, że całość sprawozdania Głównego Inspektora Pracy, jak i Stanowisko Rady Ochrony Pracy znajduje się w inetrencie pod adresem http://www.pip.gov.pl
Od lat, tradycyjnie w lipcu, Prezydium OPZZ omawia z udziałem Głównego Inspektora Pracy i pozostałych członków kierownictwa Inspektoratu, działalność Państwowej Inspekcji Pracy w roku poprzednim. Otrzymali Koledzy skrót "Sprawozdania Głównego Inspektora Pracy z działalności PIP w 2000 r." - całe "Sprawozdanie", przesłane do Sejmu, liczy 336 stron, z czego ponad 220 stron poświęcono omówieniu działalności kontrolnej i prewencyjnej. Niektóre z kontrolowanych tematów były przesyłane do wiadomości OPZZ w postaci osobnych raportów, np. najbardziej upubliczniony dotyczący przestrzegania przepisów prawa pracy w supermarketach. Mam nadzieję, że zainteresowane ogólnokrajowe organizacje związkowe nie powinny mieć trudności z uzyskaniem z GIP cząstkowych opracowań dotyczących ich sfery działania, np. PKP, ochrony zdrowia, edukacji, budownictwa, przemysłu meblarskiego, spożywczego, mięsnego, transportowego, górnictwa odkrywkowego czy zakładów pracy chronionej. I nie tylko uzyskać, ale i odpowiednio wykorzystać we współpracy z PIP, pozostałymi organizacjami związkowymi i organizacjami pracodawców. Oczywiście przeważająca część działalności kontrolnej PIP dotyczy zagadnień wspólnych dla wszystkich sektorów gospodarki: czasu pracy, wypłaty wynagrodzeń, urlopów wypoczynkowych, zatrudniania kobiet i młodocianych czy układów zbiorowych pracy. I ta część została - w ogromnym skrócie - zaprezentowana w materiale GIP, będącym podstawą do dzisiejszej dyskusji.
W roku 2000 inspektorzy PIP przeprowadzili 85,4 tys. kontroli w 67,1 tys. zakładach pracy.
Skontrolowane zakłady pracy zatrudniały około 4,8 mln osób (niemal połowę zatrudnionych w gospodarce narodowej).
Wśród kontrolowanych zakładów zdecydowanie przeważały zakłady sektora prywatnego (86%).
Tylko w 5% kontrolowanych zakładów nie stwierdzono naruszeń przepisów prawa pracy.
W celu usunięcia zagrożeń wynikających z nieprzestrzegania przepisów z zakresu bezpieczeństwa i higieny pracy inspektorzy wydali w kontrolowanych zakładach 597 tysięcy decyzji. Dotyczyły one najczęściej:
- przygotowania do pracy - 14%,
- stanu obiektów i pomieszczeń pracy - 13%,
- urządzeń i instalacji energetycznych - 12%
- maszyn i urządzeń technicznych - 9%,
- procesów technologicznych w zakładzie - 9%.
W przypadku stwierdzenia wykonywania przez pracowników prac stwarzających bezpośrednie zagrożenie dla życia lub zdrowia - inspektorzy pracy wydali 27,1 tysięcy decyzji nakazujących natychmiastowe wstrzymanie takich robót. W związku z nieprzestrzeganiem przepisów prawa pracy, a w szczególności naruszeniami praworządności w stosunkach pracy, inspektorzy pracy w okresie sprawozdawczym skierowali 458,7 tysięcy wniosków zawartych w 68 tysiącach wystąpień.
Inspektorzy pracy ujawnili 121,6 tysiąca wykroczeń przeciwko prawom pracownika, w tym dotyczących:
- 29 tys. - przygotowania do pracy,
- ok. 21 tys. - wynagrodzenia za pracę,
- ok. 12 tys. - czasu pracy,
- ok. 8 tys. - stosunku pracy,
- blisko 4 tys. - ochrony pracy młodocianych,
- niecałe 4 tys. - Fundusz Świadczeń Socjalnych
- i tyle samo - urlopów pracowniczych.
W związku ze stwierdzonymi wykroczeniami inspektorzy pracy skierowali 15 806 wniosków o ukaranie do kolegiów do spraw wykroczeń. Kolegia rozstrzygnęły 88% spraw i wydały 13 911 orzeczeń, w tym 1 632 nakazy karne na ogólną kwotę prawie 10 mln zł.
Orzeczono wobec 11 603 sprawców kary grzywny, 54 osoby ukarano naganą.
W 2000r. udzielono ponad 1,1 mln porad z zakresu prawa pracy (o 21,4 % więcej niż w 1999r.) z czego 78,2% stanowiły porady z zakresu prawnej ochrony pracy, a 21,8 % - porady techniczne.
W siedzibach okręgowych inspektoratów pracy udzielono 75% porad, a podczas kontroli w zakładach pracy - 25 %.
W 2000 r., według danych Głównego Urzędu Statystycznego, zarejestrowano 94 881 (rok 2000 - dane nieostateczne) osób, które uległy wypadkom przy pracy oraz wypadkom traktowanym na równi z wypadkami przy pracy.
W wypadkach tych straciło życie 604 pracowników (o 81 więcej niż w poprzednim roku).
Liczba poszkodowanych w wypadkach ciężkich w 2000 r. była o 0,4% niższa niż w roku 1999 (w 2000 r. - 1 371 osób; w 1999 r. - 1 377 osób).
Liczba poszkodowanych w wypadkach lżejszych zmniejszyła się natomiast z 96 874 do 92 906 (spadek o 4% w stosunku do roku 1999).
Wypadki śmiertelne, ciężkie i zbiorowe badane w 2000 r. przez PIP wg struktury zawodów osób poszkodowanych:
1. robotnicy budowlani - 13,4%,
2. kierowcy pojazdów samochodowych - 10,6,
3. robotnicy obróbki metali (głównie ślusarze) - 8,6%,
4. drzewiarze (głównie stolarze i pokrewni) - 7%,
5. elektrycy - 7%,
6. zawody niesklasyfikowane - 4%,
7. zawody robotnicze niesklasyfikowane - 4%,
8. pracownicy administracyjno-biurowi - 3,4%,
9. górnicy - 3,1%,
10. robotnicy przetwórstwa spożywczego - 3%.
* * *
Dodam, że "Sprawozdanie GIP" zostało rozpatrzone przez Radę Ochrony Pracy przy Sejmie 30 maja br. i przyjęte "Stanowiskiem ROP" w dniu 12 czerwca br. Ze "Stanowiskiem" tym możemy się całkowicie identyfikować, choć nie wszystkie problemy zostały w nim poruszone. Między innymi, tak jak i Rada z uznaniem oceniamy przeprowadzenie kompleksowych, a jednocześnie szczegółowych kontroli w podmiotach objętych procesem restrukturyzacji (jak PKP) i objętych zmianami systemowymi (jak ochrona zdrowia i edukacja), a także w supermarketach i małych zakładach. Również naszą jednoznacznie negatywną ocenę budzi sygnalizowane w "Sprawozdaniu" dalsze pogarszanie sytuacji w zakresie czasu pracy, wypłaty wynagrodzeń oraz wykorzystywanie luk w przepisach - rzecz jasna na niekorzyść pracowników (przykłady: nakłanianie pracowników do zarejestrowania działalności gospodarczej, aneksowanie umów o pracę na czas określony, nadużywanie zadaniowego czasu pracy, fikcyjne likwidowanie podmiotu funkcjonującego pod określoną nazwą, a następnie podejmowanie działalności w ramach rzekomo nowego podmiotu o innej nazwie - po to, aby uniknąć realizacji decyzji PIP), wreszcie - niewykonywanie wyroków sądów pracy.
Mimo naszych obaw, wyrażonych w ubiegłorocznym "Stanowisku" zmniejszyła się liczba poszkodowanych w wypadkach (w I kwartale ub. r. zwiększyła się), osiągając najniższy poziom od 1990 r., choć niestety wzrosła o 1/6 ilość pracowników, którzy stracili w tych wypadkach życie (obiektywny wskaźnik częstości wypadków na 1000 pracujących wzrósł prawie o 1/5). Można przypuszczać, że ten spadek ogólnej ilości poszkodowanych wynika nie tylko z poprawy warunków pracy (a tak, być może, miało miejsce w omawianym 10-leciu np. w górnictwie), ale i z ukrywania wypadków lżejszych w małych zakładach (wypadki ciężkie i śmiertelne raczej trudno ukryć). Również może zastanawiać radykalny spadek ilości nowych przypadków chorób zawodowych - o ponad 1/4 w ciągu 1 roku. Jeszcze wyraźniejszy spadek tych chorób uwydatni się, jeśli porównamy wskaźniki na 100 000 zatrudnionych w latach 1998 i 2000: ilość przypadków zawodowego uszkodzenia słuchu - o połowę, chorób zakaźnych i pasożytniczych (typowe dla ochrony zdrowia i leśnictwa) - o 40%, pylic płuc (typowych dla górnictwa) - o 1/5, a przewlekłych chorób narządu głosu (choroby nauczycieli) - o 30%.
Analiza sygnalizowanych przez PIP zjawisk oraz działań skłania nas do poparcia, przedstawionych w materiale GIP, wniosków, zwłaszcza dotyczących systemowych działań motywujących ze strony systemu ubezpieczeń społecznych i podatkowego, koncentracji działań PIP na sektorach, w których występuje największe nasilenie naruszeń prawa pracy i zagrożenia zawodowe (jak górnictwo, hutnictwo, energetyka, kolejnictwo, handel wielkopowierzchniowy, ochrona zdrowia, edukacja, administracja samorządowa). Popieramy uporczywe nakłanianie legislatorów do nowelizowania przestarzałych przepisów bhp-owskich i wypełniania luk prawnych w prawie pracy.
Nie wszystko w ubiegłorocznej działalności PIP było godne zaakceptowania, zwłaszcza działania mające charakter polityczny. Przypomnę, że mieliśmy swoje zdanie na temat nowelizacji ustawy o Państwowej Inspekcji Pracy pod dyktando AWS z próbą wymuszenia kadencyjności Głównego Inspektora Pracy. Z dużą uwagą przyglądaliśmy się wymianie Okręgowych Inspektorów Pracy i kadr kierowniczych w GIP. Z dużym niesmakiem oceniamy część tegorocznych decyzji dotyczących przyznania Nagrody im. Haliny Krahelskiej - nagrody uznawanej za uwieńczenie działalności na rzecz podnoszenia poziomu bezpieczeństwa pracy - zwłaszcza przyznanie jej doradczyni ministra Komołowskiego odpowiedzialnej za nieudany projekt ustawy, o którą PIP od lat walczy, ustawy która miała wprowadzić zróżnicowaną składkę na ubezpieczenie wypadkowe. Również coroczne honorowanie (związane z gratyfikacją finansową) przez GIP członków ROP - organu nadzorującego działalność PIP - uważamy za chybione. W naszej ocenie deprecjonuje to dotychczasową, bardzo wysoką rangę tej nagrody i podejrzewamy, że przy jej pomocy GIP kupuje sobie przychylność osób, na których mu zależy - a zależy na przykład na przychylności Ministerstwa Pracy, Rady Ochrony Pracy i KK "Solidarności".
Omawiając "Sprawozdania GIP" z reguły skupialiśmy się na problematyce współpracy organizacji związkowych zrzeszonych w OPZZ z organami PIP oraz na problematyce społecznego nadzoru nad warunkami pracy. Temu poświęcone były nasze coroczne Stanowiska. I jeśliby je porównać, to nie różniłyby się one radykalnie - tak, jak niewiele zmienia się treść rozdziału w kolejnych "Sprawozdaniach GIP", mówiącego o współdziałaniu z partnerami społecznymi. A jeśli zmienia - to na lepsze, o czym świadczy wzrost udziału zakładowych społecznych inspektorów pracy w kontrolach prowadzonych przez inspektorów pracy i podsumowaniach wyników kontroli czy 50% wzrost ilości porad udzielonych działaczom związkowym i społecznym inspektorom pracy. Chciałbym podkreślić także aktywny udział PIP w uroczystościach 50-lecia społecznej inspekcji pracy, organizowanych w ub. r. przez Rady Wojewódzkie OPZZ i samą OPZZ - dziesiątki społecznych inspektorów pracy otrzymało "Medal za zasługi dla ochrony pracy" przyznawany przez GIP oraz odznaczenia państwowe za co w ich imieniu serdecznie dziękuję.
Co prawda, opór pracodawców i posłów "S" nie pozwolił znowelizować ustawy o SIP, ale - miejmy nadzieję, że uda się to w nowej kadencji Sejmu.
|
Fundusz Wczasów Pracowniczych