1. Od kilku lat następuje systematyczny spadek udziału nakładów na naukę i szkolnictwo wyższe w PKB. W roku 2001 proponuje się odpowiednio 0,41% i 0,82% PKB, co jest najniższym wskaźnikiem od momentu objęcia władzy przez rząd Jerzego Buzka, który w expose sejmowym zapewniał o priorytetowym traktowaniu tych dziedzin. Istnieje wprawdzie nominalny wzrost nakładów na szkolnictwo wyższe, lecz przy stałym wzroście liczby studentów, (na studiach dziennych przewiduje się wzrost o około 7%), następuje spadek nakładów na jednego studenta.

2. W ciągu ostatniego 10-lecia liczba studentów wzrosła 3,5-krotnie. Takiemu wzrostowi liczby studentów towarzyszył jedynie 16% wzrost nauczycieli akademickich. W efekcie ilość studentów na jednego nauczyciela akademickiego wzrosła z 6,3 w 1991 r. do 17,2 w roku 1999, a w uczelniach prywatnych aż do 52 studentów. Większa liczba studentów na jednego nauczyciela oraz praca kadry dydaktycznej w kilku uczelniach równocześnie musi oznaczać spadek poziomu nauczania. W tej sytuacji w ustawie o szkolnictwie wyższym niezbędne jest ustanowienie systemu kontroli jakości kształcenia, czyli akredytacja uczelni.

3. Nadal niedostatecznie rosną środki przeznaczone na stypendia i kredyty studenckie. Zaplanowany w budżecie na rok 2001 wzrost środków na stypendia o 7,6% oznacza, że przy zwiększonej liczbie uprawnionych do stypendiów należy się liczyć z obniżeniem ich wysokości. W tej sytuacji rozszerzenie kręgu uprawnionych do pomocy stypendialnej o studentów uczelni niepublicznych stanowi dodatkowe utrudnienie dostępu do uczelni dla młodzieży z rodzin uboższych, zwłaszcza ze środowisk wiejskich i małomiasteczkowych. 1/3 stypendiów to stypendia socjalne. W ostatnim okresie wzrosła ilość miejsc w domach studenckich o 9%, ale nastąpił spadek ilości studentów korzystających z nich z 41% do 24%. Liczba korzystających ze stołówek spadła o ok.10%. Świadczy to o tym, że potrzeby studentów na opłacenie akademików i wyżywienia w stołówkach nie są zaspokajane w odpowiednim stopniu. Ma to kapitalne znaczenie dla młodzieży spoza ośrodków akademickich. W konsekwencji mamy do czynienia ze spadkiem udziału studentów z rodzin chłopskich wśród młodzieży studiującej do 2%. Pomoc stypendialna nie obejmuje studentów studiów zaocznych i wieczorowych, którzy stanowią 1/2 ogółu studentów. Jest to ewidentne naruszenie konstytucyjnej zasady równości obywateli wobec prawa.
W ustawie o szkolnictwie wyższym potrzebne są więc gwarancje pomocy materialnej państwa dla studentów zaocznych i wieczorowych. Nie mamy nic przeciwko tworzeniu fundacji, których celem jest pomoc biednej młodzieży, uważamy jednak, że ta pomoc to podstawowy obowiązek państwa, który musi być realizowany głównie ze środków budżetowych będących w dyspozycji MEN.

4. Stagnacja nakładów budżetowych w okresie ostatniego 10-lecia prowadzi do braku środków w państwowych uczelniach na prowadzenie normalnych zajęć dydaktycznych, o czym świadczą zapowiedzi niektórych uczelni o przerywaniu zajęć dydaktycznych. Małe nakłady nie pozwalają na rozwój bazy naukowo-badawczej i podniesienie poziomu nauczania. Za wyjątkowo niski uważamy założony w budżecie wskaźnik wzrostu wynagrodzeń na poziomie 7,6%, wobec prognozowanej 7% inflacji. Jak doświadczenie uczy, przy tradycyjnie większej inflacji niż zaplanowana, oznaczać to może spadek płac realnych. Już teraz płace asystentów i adiunktów, w większości uczelni państwowych, są dużo niższe od średniej krajowej.
Założony w budżecie wskaźnik określający poziom finansowania z dotacji limitu wynagrodzeń w szkolnictwie wyższym wynoszący - 96,1% powinien być wyższy (minimum 97,5%-98%), gdyż w wielu uczelniach, nie będących w stanie wypracować własnych dochodów, jest on przyczyną istotnych braków w ogólnym funduszu wynagrodzeń, co uniemożliwia właściwe rozwiązywanie corocznych ich waloryzacji. 5. Gwałtownie rosnąca liczba bezrobotnych absolwentów szkół wyższych świadczy o konieczności kształcenia w oparciu o potrzeby rynku pracy. Za niezbędne uważamy więc opracowanie spójnego systemu kształcenia kadr z wyższym wykształceniem pod kątem zapotrzebowania rynku pracy. Niestety, opracowywane dotychczas przez rząd strategie rozwoju gospodarczego nie uwzględniają tego problemu.

6. Ze względu na małą liczebność uczelni artystycznych, zindywidualizowany proces nauczania, relację mistrz-uczeń oraz konieczność ścisłego powiązania procesu dydaktycznego z twórczością, a więc z instytucjami artystycznymi, domagamy się zachowania specyfiki tych uczelni.

7. Jednoznacznego ustawowego rozwiązania wymaga sprawa odpłatności za studia dzienne w uczelniach państwowych. Jest to szczególnie ważne wobec nieustannych prób ich wprowadzenia przez MEN. Uważamy, że muszą tu być przestrzegane zapisy w Konstytucji o bezpłatnym nauczaniu.


Szerszą informację o obradach Prezydium OPZZ w dniu 13 lutego 2001 r. zamieścimy w następnym numerze "Kroniki Związkowej".