Bezrobocie jest największym z zagrożeń przed jakimi stoi Polska. Bez pracy jest ponad 3 miliony Polaków, w tym 2,5 miliona bezrobotnych zarejestrowanych w urzędach pracy. Oznacza to, że co piąty dorosły, zdolny do pracy Polak nie może znaleźć zatrudnienia. Większość absolwentów jest bez szansy na znalezienie jakiejkolwiek pracy.
Wchodzący na rynek pracy wyż demograficzny i ukryte bezrobocie na wsi pogłębiają skalę problemu. Kolejne zakłady pracy i całe branże zapowiadają zwolnienia pracowników. Redukcje zatrudnienia, to nie tylko dramat ludzi, którzy przyjęli pieniądze za to, żeby przestać pracować lub wybrali wegetację na zasiłku przymuszeni do tego wyboru. To także brak perspektyw dla ich dzieci, które będą miały jeszcze mniejsze szanse na znalezienia zatrudnienia na rynku pracy - kurczącym się w wyniku obecnej polityki gospodarczej skutkującej importem bezrobocia na masową skalę, o czym świadczy olbrzymi deficyt w obrotach towarowych z zagranicą.
Ogólnopolskie Porozumienie Związków Zawodowych odrzucając twierdzenia, że gospodarka sama ureguluje problem bezrobocia, ostrzegając przed skutkami zaniechania aktywnej roli państwa na rynku pracy, wielokrotnie wzywało rządzących do zmiany polityki społeczno-gospodarczej. Byliśmy przeciwni spychaniu odpowiedzialności za bezrobocie i jego skutki na niedofinansowane samorządy terytorialne. Protestowaliśmy przeciwko drastycznemu zmniejszaniu w kolejnych ustawach budżetowych środków na przeciwdziałanie bezrobociu i jego skutkom. Wyrażaliśmy sprzeciw wobec niespójnej i chaotycznej restrukturyzacji poszczególnych sektorów gospodarki, skutkującej masowymi zwolnieniami pracowników bez jakichkolwiek programów przeciwdziałania bezrobociu.
Nasze ostrzeżenia i wezwania pozostawały bez skutku. Za obecnego rządu liczba zarejestrowanych bezrobotnych wzrosła o ponad 760 tysięcy osób, czyli o ponad 44%, a w roku 2000 dotacja z budżetu do Funduszu pracy wynosi realnie mniej niż 1/5 dotacji w roku 1997. Aktywne formy przeciwdziałania bezrobociu zostały praktycznie zaniechane. Środki przekazywane urzędom pracy nie wystarczają nawet na wypłatę obligatoryjnych świadczeń. Także w tej dziedzinie niedoszacowane przez rząd wydatki bieżące finansowane są kredytem.
Niezgodnie z przeznaczeniem wydawane są środki Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych, a rząd w celu ich zawłaszczenia podjął nawet próbę likwidacji tej jakże potrzebnej instytucji. Ten rząd przyjął też, z naruszeniem prawa, rozwiązania mające rzekomo przyczynić się do poprawy na rynku pracy, a które w istocie są podziałem połowy i tak szczupłych środków według partyjnego klucza.
Przygotowaliśmy inicjatywę "Pakt dla Pracy". Odpowiedzią rządu było oskarżenie nas o upolitycznianie problemu bezrobocia. Wymuszone okupacją ministerstwa pracy, a następnie projektem uchwały Sejmu negocjacje zakończyły się po pierwszym spotkaniu, bo rząd po raz kolejny zlekceważył przyjęte ustalenia i własne deklaracje.
Przeciwdziałanie bezrobociu i jego skutkom musi być priorytetem każdego rządu. Domagamy się powiązania każdego aspektu polityki ekonomiczno-gospodarczej z polityką rynku pracy i polityką rozwoju regionalnego. Oczekujemy działań dla przyspieszenia wzrostu gospodarczego i międzynarodowej konkurencyjności polskiej gospodarki, w tym wspierania i promocji eksportu oraz produkcji będącej alternatywą dla importu. Domagamy się skutecznej ochrony polskiego rynku i przemysłu przed dumpingiem i oszustwami celnymi. Państwo powinno wspierać inwestowanie w dziedziny o dużej pracochłonności, także bezpośrednio angażując się w takie przedsięwzięcia, szczególnie na obszarach objętych bezrobociem strukturalnym. Zadaniem państwa na tych obszarach musi być także rozwój infrastruktury gospodarczej, w tym w systemie robót publicznych. Niezbędne jest także wspieranie budowy mieszkań, szczególnie czynszowych, zarówno ze względu na ułatwianie migracji za pracą, jak i bezpośredni skutek dla wzrostu zatrudnienia.
Dążeniu do zwiększania produktywnego zatrudnienia musi być podporządkowana cała polityka społeczno-gospodarcza i każda z rządowej decyzji podejmowanej w tym zakresie. Domagamy się by wnioskujący o wydanie każdego aktu prawnego miał obowiązek przedstawić w uzasadnieniu projektu tego aktu skutki dla rynku pracy jakie wywoła jego przyjęcie.
Za najpilniejsze działania wynikające z sytuacji na rynku pracy uznajemy:
- nowelizację przepisów o ochronie roszczeń pracowniczych w razie niewypłacalności pracodawcy umożliwiającą wypłatę odpraw zwalnianym pracownikom ze środków Funduszu Gwarantowanych Świadczeń Pracowniczych,
- zastąpienie wynagrodzenia za czas niezdolności do pracy wskutek choroby zasiłkiem chorobowym finansowanym z Funduszu Ubezpieczeń Społecznych - w powiązaniu z wprowadzeniem urlopu dla poprawy zdrowia w ramach łącznego wymiaru płatnego urlopu przysługującego pracownikowi oraz odpowiednimi zmianami w ustawie o systemie ubezpieczeń społecznych w zakresie składek na ubezpieczenie chorobowe i ubruttowieniem wynagrodzeń stosownie do wzrostu tej składki,
- wzmocnienie prawnej instytucji "domniemania stosunku pracy", celem ograniczenia nadużyć na rynku pracy, w szczególności "zatrudniania" pracowników jako podmioty prowadzące działalność gospodarczą lub w oparciu o umowy cywilno-prawne,
- uregulowanie, jako źródła prawa pracy, porozumień prywatyzacyjnych (paktów socjalnych) zawieranych, w związku z prywatyzacją, przez inwestorów i związki zawodowe, wprowadzenie ustawowej zasady obligatoryjnego negocjowania z organizacjami związków zawodowych i pracodawców części zatrudnieniowej i socjalnej w rządowych programach restrukturyzacyjnych,
- skoncentrowanie zadań urzędów pracy na aktywnych formach przeciwdziałania bezrobociu oraz świadczeniach pieniężnych na rzecz osób w wieku przedemerytalnym i bezpośrednio po utracie zatrudnienia, a także objęcie bezrobotnych szerszą opieką ze strony ośrodków pomocy społecznej,
- wprowadzenie jednolitej wysokości zasiłku przedemerytalnego,
- nowelizację przepisów o zakładowym funduszu świadczeń socjalnych rozszerzającą zakres podmiotowy uprawnionych do pomocy ze środków funduszy socjalnych o osoby pobierające zasiłki przedemerytalne i świadczenia przedemerytalne.
Kongres OPZZ
Warszawa, 30 września 2000 r.
